KPSS Genel Kültür Genel Yetenek

SES BİLGİSİ ve YAZIM KURALLARI


A) Ünlü Uyumları

B) Ünsüz Değişmeleri

C) Ses Olayları

D) Yazım Kuralları


Bir dilin seslerini ve seslerle ilgili özelliklerini inceleyen dilbilgisi dalına SES BİLGİSİ (Fonetik) denir

Dilimizde sesleri karşılayan 8 ünlü (sesli), 21 ünsüz (sessiz) harf vardır Sesler heceleri, heceler de sözcükleri oluşturur Ünlülerin hece değeri vardır Ünsüzlerin hece değeri yoktur Sözcükteki ünlü sayısı hece sayısını belirler


ÜNLÜ UYUMLARI

1- Büyük Ünlü Uyumu : Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde ince ünlü varsa, diğer hecelerinde de ince; kalın ünlü varsa, diğer hecelerinde de kalın ünlü bulunmasıdır


İlk Hece Sonraki Hece

Kalın Kalın

(a, ı, o, u) (a, ı, u)

İnce İnce

(e, i, ö, ü) (e, i, ü)

2- Küçük Ünlü Uyumu : Türkçe sözcüklerde, her düz ünlüyü düz ünlüler; yuvarlak ünlüleri de ya düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) ünlüler izler Küçük ünlü uyumuna ‘’Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu’’ da denebilir

İlk Hece Sonraki Hece

Düz Düz

(a, e, ı, i) (a, e, ı, i)

Yuvarlak Dar-Yuvarlak, Düz-Geniş

(o, ö, u, ü) (a, e, u, ü)


* ‘’O, ö’’ sesi yalnızca ilk hecede bulunur; sonraki hecelerde bulunmaz


* ‘’-yor’’ ekindeki ‘’o’’ sesi bu kuralı bozar (Bilmiyor – Gülmüyor)


* Kamyon , radyo, doktor, horoz, motor, sözcükleri Türkçe değildir


* Çamur, yağmur, tavuk, kabuk, kavun, gibi sözcükler Türkçe olmalarına karşın küçük ünlü kuralına uymaz


DİKKAT ; Bileşik sözcüklerde ünlü uyumu aranmaz; gerekirse her sözcükte ayrı ayrı aranır


* Ünlü Uyumları Türkçe Sözcüklerde Aranır

‘’ Kalem, cihan, adalet, şükran, insan, mecmua’’ sözcükleri yabancı kökenli olduğu için bu kuralın dışındadır

* Anne, elma, kardeş, hangi sözcükleri (ana-alma-kardaş-kangı) gerçek biçimlerinden uzaklaştıkları için büyük ünlü uyumuna aykırı gibi görünürler Bu sözcükler Türkçedir


BÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYMAYAN EKLER

- yor = geliyor, seviyor, gülüyor

- ken = koşarken, ağlarken, bakarken

- ki = yukarıdaki, ondaki, dosyadaki

- leyin= akşamleyin, sabahleyin

- imtrak=yeşilimtrak, ekşimtrak

- daş = gönüldaş, ülküdaş


ÜNSÜZ DEĞİŞMELERİ

1- Ünsüz Yumuşaması : Sözcüğün sonundaki p, ç, t, k, ünsüzlerinin, ünlü ile başlayan ek aldıklarında b, c, d, g, ğ ünsüzlerine dönüşmesidir

Kürek + i = Küreği Umut + u = umudu

Çorap + ı = Çorabı Sevinç + i = Sevinci

* Tek hecelilerin ve –t ekiyle türemiş sözcüklerin çoğu bu kurala uymaz

Sırt + ı = Sırtı Sap + ı = Sapı

Anıt + a = Anıta Yakıt + ın = Yakıtın

* Yabancı sözcüklerin çoğunda da aynı durum vardır

Millet + in = Milletin Saat + e = Saate

1- Ünsüz Sertleşmesi : Dilimizdeki ; c, d, g, ünsüzleriyle başlayan eklerin sert ünsüzlerle biten sözcüklere eklendiklerinde ; ç, t, k ünsüzlerine dönüşmesidir

çiçek + ci = çiçekçi sert + ce = sertçe

beş + de = beşte sus + gun = suskun

hafif + dir = hafiftir dolap + dan = dolaptan

ağaç + da = ağaçta külah + cı = külahçı

* Bileşik sözcüklerde diğer kuralların yanı sıra bu kuralın da aranmaması gerekir ; Akdeniz, üçgen, akciğer